Venezuela'nın Petrol ve Maden Kaynakları: Duraksayan Bir Dev

ABD güçlerinin Devlet Başkanı Nicolas Maduro'yu yakalamasının ardından, dikkatler Venezuela'nın muazzam ancak sorunlu doğal kaynak sektörlerine çevrildi. İşte ülkenin petrol ve madencilik sektörlerinin durumuna dair detaylı bir inceleme.

Dünyanın En Büyük Petrol Rezervleri (Kağıt Üzerinde)

Venezuela, tahmini 303 milyar varil gibi devasa bir miktarla dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ve bu da küresel toplamın yaklaşık %17'sini oluşturuyor. Bu rakam, onu OPEC'in geleneksel lideri Suudi Arabistan'ın önüne geçiriyor.

Ancak bu muazzam potansiyel büyük ölçüde kullanılmamış durumda. On yıllarca süren kötü yönetim, yetersiz yatırım ve uluslararası yaptırımlar, ülkenin ham petrol üretimini felç ederek kapasitesinin çok küçük bir bölümüne indirdi.

Bu rezervlerin çoğu Orinoco bölgesinin merkezinde yer almakta olup ağır ham petrolden oluşmaktadır. Çıkarılması teknik olarak kolay olsa da, bu tür petrolün üretimi ve rafine edilmesi daha pahalıdır ve bu da ekonomik zorluklara bir katman daha eklemektedir.

Petrolün Ötesinde: Madenciliğin Belirsiz Bir Tablosu

2019'da Maduro hükümeti, dönemin Başkan Yardımcısı Delcy Rodriguez önderliğinde, ekonomiyi petrole olan bağımlılığından uzaklaştırmak amacıyla beş yıllık bir madencilik planı başlattı.

Bu çabalara rağmen, Venezuela'nın gerçek madencilik potansiyelini değerlendirmek zor. Yatırımcılar için 2018 yılında yayınlanan hükümet "mineral kataloğu", "rezerv" ve "kaynak" gibi temel sektör terimlerini birbirinin yerine kullanarak kafa karışıklığına yol açtı. Rezerv, ekonomik olarak üretilebilen mineralleri ifade ederken, kaynak ise üretim fizibilitesine bakılmaksızın, bir bölgedeki mineralin varlığına ilişkin daha geniş bir tahmini ifade eder.

2018 tarihli rapora göre, Venezuela'nın mineral rezervlerine ilişkin tahminler şunları içeriyordu:

• Kömür: Yaklaşık 3 milyar metrik ton rezerv.

• Nikel: 407.885 metrik ton rezerv.

• Altın: Tahmini rezerv miktarı 644 metrik ton.

• Demir cevheri: 14,68 milyar metrik tonluk bir kaynak, ancak spekülatif olduğu kabul ediliyor.

• Boksit: 321,5 milyon metrik tonluk bir kaynak.

2009 verilerine dayanan ve 2021'de yayınlanan bir sonraki mineral haritasında antimon, bakır, koltan, molibden, magnezyum, gümüş, çinko, titanyum, tungsten ve uranyumun varlığı listelenmiş ancak hacim tahminleri verilmemiştir. Ülkenin, yüksek teknolojili mıknatısların üretimi için kritik öneme sahip nadir toprak elementleri açısından önemli rezervlere sahip olmadığı görülmektedir.

OPEC Kurucusundan Üretim Çöküşüne

OPEC'in kurucu üyelerinden biri olan Venezuela, bir zamanlar küresel enerji alanında baskın bir güçtü. 1970'lerde günde 3,5 milyon varile kadar petrol üretiyor ve bu da dünya petrol üretiminin %7'sinden fazlasını temsil ediyordu.

O dönem artık çok uzak bir anı. Üretim 2010'lu yıllarda 2 milyon varil/gün'ün altına düştü ve geçen yıl ortalama sadece 1,1 milyon varil/gün oldu; bu da küresel üretimin yalnızca %1'ine ve kabaca ABD'nin Kuzey Dakota eyaletinin üretimine eşdeğer. Elektrik üretimiyle ilgili süregelen sorunlar hem petrol hem de madencilik faaliyetlerini sık sık sekteye uğrattı.

Analistler ülkenin geleceği konusunda ikiye bölünmüş durumda. Global Risk Management'tan Arne Lohmann Rasmussen, "Gelişmeler nihayetinde gerçek bir rejim değişikliğine yol açarsa, bu zamanla piyasada daha fazla petrol bulunmasına bile neden olabilir. Ancak üretimin tamamen toparlanması zaman alacaktır." dedi.

MST Marquee analisti Saul Kavonic, başarılı bir rejim değişikliğinin, yaptırımlar kalktıkça ve yabancı yatırımlar geri döndükçe ihracatı artırabileceğini öne sürdü. Ancak Rystad Energy'nin jeopolitik analiz başkanı Jorge Leon, bir uyarıda bulundu. "Tarih, zorla rejim değişikliğinin petrol arzını nadiren hızlı bir şekilde istikrara kavuşturduğunu gösteriyor; Libya ve Irak bunun açık ve düşündürücü örneklerini sunuyor," dedi.

Bu arada, ABD Başkanı Trump Fox News'e verdiği demeçte, Amerika Birleşik Devletleri'nin Venezuela'nın petrol sektöründe "çok güçlü bir şekilde yer alacağını" söyledi.

Hükümetin beş yıllık planı kapsamında madenlerin operasyonel durumu belirsizliğini koruyor. 2025 yılında Maduro'nun Ulusal Üretken Ekonomi Konseyi, altın, kömür ve demir cevheri üretiminin ilk üç çeyrekte arttığını iddia etti, ancak bunu destekleyecek herhangi bir rakam sunmadı. Ülkenin mineral üretiminin büyük bir kısmı, son on yılda petrolle birlikte azaldı.

• Kömür: Üretime yeniden başladıktan sonra Venezuela, 2025 yılında 10 milyon metrik tonun üzerinde ihracat yapmayı hedeflemişti, ancak bu hedefe ulaşılıp ulaşılmadığı bilinmiyor. 2019'da ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS), üretimi sadece 100.000 metrik ton olarak tahmin etmişti.

• Boksit: USGS'nin 2021 yılına ait en son verileri, üretimin 2017'deki 550.000 metrik tondan 250.000 metrik tona düştüğünü gösteriyor.

• Demir Cevheri: 2021 yılında üretim 1,41 milyon ton oldu.

• Altın: 2021 yılında 480 kg üretim kaydedildi.

• Alüminyum: Alümina üretimi, dört yıl öncesine göre 240.000 tondan 2021'de 80.000 tona düştü. Alüminyum metal üretimi ise 2017'deki 144.000 tondan sadece 20.000 tona geriledi.

Millileştirme ve Yabancı Ortaklıkların Tarihi

Venezuela, 1970'lerde petrol endüstrisini millileştirerek devlet şirketi Petroleos de Venezuela SA'yı (PDVSA) kurdu. 1990'larda yabancı yatırıma açılma döneminden sonra, Hugo Chavez hükümeti geri adım atarak PDVSA'nın tüm petrol projelerinde çoğunluk hissesine sahip olmasını zorunlu kıldı. Bu durum, Exxon ve Conoco gibi büyük oyuncuların ülkeden ayrılmasına ve varlıklarının 2000'li yıllarda kamulaştırılmasına yol açtı.

Üretimi sürdürmek için PDVSA, Chevron, Çin Ulusal Petrol Şirketi (CNPC), ENI, Total ve Rusya'nın Rosneft'i de dahil olmak üzere çeşitli uluslararası firmalarla ortak girişimler kurdu.

Hükümet ayrıca gelir elde etmek için başka yollar da aradı. En az 2016'dan beri Venezuela Amazonu'ndaki geleneksel altın madenciliğini destekliyor. 2023'te Maduro, komşu Guyana ile ihtilaflı bir bölgede madencilik faaliyetlerine izin vermekle tehdit etti.

Değişen İttifaklar: ABD Piyasalarından Çin Borcuna

Tarihsel olarak, Amerika Birleşik Devletleri Venezuela petrolünün başlıca alıcısıydı. Ancak, ABD yaptırımları ülkenin ihracat odağını önemli ölçüde değiştirdi ve son on yılda Çin ana hedef ülke haline geldi.

Bu değişim borçtan kaynaklanıyordu. Çin, Hugo Chavez döneminde Venezuela'nın en büyük borç vereni haline geldi ve ülke şu anda Pekin'e yaklaşık 10 milyar dolar borçlu. Bu borçlar, daha önce Venezuela ve Çin'in ortak mülkiyetinde olan üç süper tankerle taşınan ham petrol sevkiyatlarıyla geri ödeniyor. Aralık ayında, bu tankerlerden ikisi Venezuela'ya yaklaşırken, Başkan Trump ülkeye giriş ve çıkış yapan tüm gemilere abluka ilan etti.

Ablukaya rağmen, yıl başından bu yana Venezuela petrolü taşıyan yaklaşık bir düzine tanker suları terk etti. Trump daha sonra Fox News'e Çin'in petrolü alacağını söyledi, ancak daha fazla ayrıntı vermedi. Rusya da Venezuela'ya milyarlarca dolar kredi verdi, ancak kesin miktar belirsiz.

PDVSA'nın ayrıca yurtdışında, özellikle de Amerika Birleşik Devletleri'ndeki CITGO olmak üzere, önemli rafineri varlıkları bulunmaktadır. Ancak alacaklılar, bu değerli varlığın kontrolünü ele geçirmek için ABD mahkemelerinde uzun süredir devam eden hukuki mücadeleler içindedir.