Tayvan, ABD baskısının ardından döviz piyasasındaki hareketleri detaylandıracak.

Tayvan Merkez Bankası şeffaflık politikasında değişiklik yaparak, döviz piyasası müdahalelerini üç ayda bir açıklayacağını duyurdu. Bu adım, ABD Hazine Bakanlığı ile yapılan bir anlaşmanın ardından geldi ve Yeni Tayvan Doları (NT$) üzerindeki Amerikan incelemelerine yanıt vermeyi amaçlıyor.

Yeni raporlama takvimi, Temmuz-Eylül 2025 dönemine ait verilerle başlayacak. Daha önce Tayvan bu bilgileri yılda sadece iki kez yayınlıyordu. Merkez bankası, bu açıklamaların sıklığını artırarak spekülatif işlemleri engellemeyi ve uygulamalarını, döviz işlemlerini üç ayda bir raporlayan ABD Merkez Bankası ve Avrupa Merkez Bankası'nın uygulamalarıyla uyumlu hale getirmeyi amaçlıyor.

NT$'daki Yükseliş Washington'ın Dikkatini Çekiyor

Politika değişikliği, önemli bir döviz dalgalanması döneminin ardından geldi. Yeni Tayvan doları 2025 yılında yükselişe geçerek Temmuz ayında ABD doları karşısında yaklaşık üç yılın en yüksek seviyesi olan 28 NT$'a ulaştı.

Bu değer artışı kısmen, ABD ve Tayvan'ın daha güçlü bir NT$'ı destekleyecek bir anlaşmaya vardığına dair artan piyasa spekülasyonlarından kaynaklandı. Müdahale verilerinin sınırlı açıklanması, bu tür spekülasyonların gelişmesine olanak tanıyan bilgi boşlukları yarattığı ve para biriminin keskin yükselişine katkıda bulunduğu gerekçesiyle eleştirildi.

Şekil 1: Yeni Tayvan doları, özellikle Nisan-Temmuz ayları arasında 2025 yılında ABD doları karşısında önemli ölçüde güçlendi ve bu durum ABD yetkililerinin daha yakından incelemesine yol açtı.

Tayvan'ın İhracata Dayalı Ekonomisi Üzerindeki Etkisi

Para biriminin gücü, ihracata büyük ölçüde bağımlı olan Tayvan ekonomisi üzerinde doğrudan ve önemli bir etkiye sahiptir. İhracat, adanın gayri safi yurtiçi hasılasının yaklaşık %60'ını oluşturmaktadır; bu oran Japonya'nın (%20'den az) ve Güney Kore'nin (%40 civarında) oranlarından çok daha yüksektir.

Tayvan sanayisinin döviz kurlarına duyarlılığı açıkça ortada. Tayvan Yarı İletken Üretim Şirketi (TSMC) Yönetim Kurulu Başkanı ve CEO'su CC Wei'ye göre, şirketin faaliyet kar marjı, Yeni Tayvan dolarının her %1'lik değer kazanmasıyla 0,4 puan düşüyor.

ABD'nin Ticaret ve Gümrük Vergileri Konusundaki Baskısı

Trump yönetimi, Tayvan'ı para birimindeki zayıflığı gidermeye ve süregelen ticaret dengesizliğini daraltmaya zorluyor. 2024 yılında Tayvan'ın ticaret fazlası, büyük ölçüde yarı iletken ve diğer teknoloji ihracatı sayesinde rekor seviyeye ulaşarak 64,8 milyar dolara çıktı.

Kasım ayında ABD ve Tayvanlı yetkililer tarafından yayınlanan ortak bildiri, döviz müdahalesi için yeni temel kurallar belirledi. Anlaşmaya göre, müdahaleler "döviz kurlarındaki aşırı oynaklık ve düzensiz hareketlerle mücadele için saklı tutulmalı" ve makro ihtiyati tedbirler "rekabetçi amaçlarla döviz kurlarını hedef almamalıdır."

ABD, Tayvan'ı para birimi manipülasyonu izleme listesinde tutmaya devam ediyor ve bu baskı, gümrük vergisi müzakereleriyle iç içe geçmiş durumda. Üretim işlerini yeniden ülkeye taşımaya odaklanan Trump yönetimi, Tayvan'a %20 gümrük vergisi uygularken, Japonya ve Güney Kore %15'lik vergilerle karşı karşıya. Tayvan'ın daha düşük bir oran için yaptığı lobi çalışmaları şu ana kadar sonuçsuz kaldı. ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick ayrıca, yönetimin Tayvan'dan ABD'ye 300 milyar dolardan fazla yatırım çekmeyi hedeflediğini de belirtti.

"Big Mac Endeksi" Tartışması

İngiliz dergisi The Economist'in "Big Mac Endeksi"ne göre Tayvan dolarının ABD dolarına karşı %55 oranında düşük değerlendiğini iddia etmesiyle, Tayvan dolarının değerlemesi üzerindeki tartışma daha da alevlendi . Yayın, Tayvan'ın ihracat rekabet gücünü artırmak için para birimini yapay olarak zayıf tutma anlamına gelen "Tayvan hastalığından" muzdarip olduğunu savundu.

Tayvanlı yetkililer bu nitelendirmeye karşı çıktı. Merkez bankası başkanı Yang Chin-long, sekiz maddelik bir karşı açıklama yayınlayarak, tek bir ürün endeksinin bir para biriminin genel değerini ölçmek için yetersiz bir araç olduğunu savundu. Ayrıca, Tayvan'ın Uluslararası Para Fonu üyesi olmadığı için kendi finansal istikrarını sağlamak amacıyla önemli miktarda döviz rezervi bulundurması gerektiğini de belirtti.

Ulusal Kalkınma Konseyi Başkanı Yeh Chun-hsien, Tayvan'ın ticaret fazlasının zayıf bir para biriminden değil, gelişmiş sanayi altyapısından kaynaklandığını sözlerine ekledi.

Ekonomik Büyüme ve Jeopolitik Dengeleme

Dış baskılara rağmen, Tayvan ekonomisi 2025 yılında güçlü bir performans sergiledi. Hükümet tahminlerine göre, reel GSYİH %7,37 oranında büyüyerek son 15 yılın en hızlı büyüme oranını kaydetti. 2026 yılında ise büyümenin %3,54 olması bekleniyor.

Bu güçlü ekonomik performans, Lai yönetimi için bir ivme sağlıyor. Ancak, politika yapıcılar hassas bir denge kurma göreviyle karşı karşıya: rekabetçi bir para biriminden faydalanan bir ekonomik modeli yönetmek ve Çin'den gelen jeopolitik tehditlere karşı koymak için Amerika Birleşik Devletleri'nin hayati desteğini sürdürmek.